banner
Menu

Gatunki

« wstecz

Subarktyczno-borealne, rzadkie i objęte prawną ochroną w Polsce, gatunki reliktowe Salix lapponum i S. myrtilloides, występują w Polsce w nielicznych stanowiskach znajdujących się na granicy ich zasięgu geograficznego lub poza nim. Ze względu na specyficzne warunki siedliskowe jakie preferują (ekosystemy torfowiskowe) oraz na fakt, że od lat 1950. stale spada liczba stanowisk populacji tych gatunków i ich liczebność na terenie naszego kraju, gatunki te są szczególnie zagrożone ekstynkcją. Wg Kaźmierczakowa i in. [2014: Polska Czerwona Księga Roślin] ostatnie stanowiska niżowe wierzby lapońskiej w Polsce znajdują się na Polesiu Lubelskim oraz w Puszczy Knyszyńskiej.
 
 
W ostatnich latach zanotowano zubożenie populacji w większości stanowisk na Polesiu Lubelskim o około 80%. Również w przypadku wierzby borówkolistnej stanowiska znajdujące się na terenie wschodniej Polski są jednymi z niewielu potwierdzonych obecnie w kraju. W ostatnich latach pracownicy Uniwersytetu Przyrodniczego w Lublinie prowadzili kompleksowe badania dotyczące biologii i ekologii tych gatunków, których wyniki wskazują na potrzebę prowadzenia działań ochrony czynnej dla zachowania ich populacji na terenie Polesia Lubelskiego.
 
 
Potwierdzono występowanie 5 stanowisk (6 lokalizacji) S. lapponum na badanym terenie: na torfowisku nad jeziorem Bikcze (najliczniejsza populacja – 301 osobników), na torfowisku nad jeziorem Moszne (79), na torfowisku nad jeziorem Karaśne – dwie lokalizacje (w sumie 31 osobników), na torfowisku nad jeziorem Długie (14) oraz na torfowisku nad jeziorem Lubowierek (6). We wszystkich stanowiskach odnotowano również spadek liczebności populacji od lat 50. XX w., w stosunku do danych dostępnych w literaturze. Z 35 lokalizacji S. lapponum, 18 populacji uznano za podległe całkowitej ekstynkcji, a 11 nie potwierdzono w opisywanych wcześniej stanowiskach. W większości stanowisk populacji, które uznane zostały za zanikłe, nie zaobserwowano znacznych zmian w warunkach siedliskowych. Zmiany habitatowe zauważono w 4 stanowiskach, a ich przyczyną mogła być sukcesja drzew i krzewów, a w przypadku dwóch stanowisk odnotowano znaczne zmiany w warunkach hydrologicznych (antropopresja).
 
 
 Najliczniejsza populacja Salix lapponum na Pojezierzu Łęczyńsko-Włodawskim funkcjonuje na torfowisku nad jeziorem Bikcze. W latach 2000-2004 notowano tam występowanie ok. 5000 osobników tego gatunku. Z przeprowadzonych w latach 2010-2014 badań wynika, że liczebność populacji zmniejszyła się w przeciągu 10 lat o ponad 90%. Alarmujący jest także fakt, że pozostałe cztery mniejsze populacje nie funkcjonują w pełni prawidłowo, co przejawia się w widocznym podczas czteroletnich obserwacji braku kwitnienia lub nieodpowiednich proporcjach w strukturze płciowej populacji. Taki stan rzeczy jest prawdopodobnie wynikiem zachodzących od dawna procesów wewnątrzpopulacyjnych, indukowanych izolacją i zmianami w siedliskach badanego gatunku.
 
 
W przypadku wierzby borówkolistnej potwierdzono tylko jedno stanowisko w PPN, na torfowisku nad jeziorem Moszne, gdzie populacja jest stosunkowo liczna (ok. 230 osobników). Pozostałe stanowiska znane zarówno z regionu, jak i z samego PPN (źródła mówią o 14 stanowiskach na Pojezierzu Łęczyńsko-Włodawskim) już nie istnieją, co potwierdza waloryzacja stanowisk przeprowadzona w latach 2010-2014, poza stanowiskiem nad jeziorem Bikcze (gdzie odnotowano jednopłciową formę populacji, 99 osobników) oraz na śródleśnym, zarastającym roślinnością drzewiastą i trzciną pospolitą torfowisku Dekowina (120 osobników), w Sobiborskim Parku Krajobrazowym.
 
 
W województwie podlaskim wierzba lapońska współcześnie występuje na pojedynczych stanowiskach w Puszczy Białowieskiej i Puszczy Knyszyńskiej, w 3 stanowiskach w Kotlinie Biebrzańskiej i kilku lokalizacjach na Pojezierzu Suwalskim. Ocenę stanu populacji przedmiotowego przeprowadzono w 2009 r. w ramach projektu Ochrona czynna zagrożonych stanowisk wierzby lapońskiej Salix lapponum L. w województwie podlaskim, realizowanego przez Towarzystwo Ochrony Siedlisk ProHabitat i pracowników Katedry Ochrony i Kształtowania Środowiska Politechniki Białostockiej. Stwierdzono drastyczne obniżenie się liczebności wierzby lapońskiej w rezerwacie Stare Biele. Z opisywanej w roku 2004 kępy na Starych Bielach liczącej 59 pędów zachowało się jedynie kilkanaście rozproszonych osobników, w bardzo słabej kondycji.
 
 
 W Puszczy Knyszyńskiej Salix lapponum występuje zaledwie na jednym potwierdzonym stanowisku w rezerwacie przyrody Stare Biele. Trwałość pozostałych jest bardzo zagrożona. Wierzba lapońska, jako gatunek niskopienny i umiarkowanie światłożądny, ustępuje głównie z powodu odwodnienia torfowisk i ekspansji konkurencyjnych gatunków drzew i krzewów. Przykładowo, gatunek ten odnaleziono w latach 90. XX wieku w rezerwacie przyrody Jezioro Wiejki, ale w 2002 rekonesans terenowy nie potwierdził już jego występowania.
 Współczesne stanowiska wierzby borówkolistnej w Puszczy Knyszyńskiej nie są znane. Jedynie Sokołowski [1995, Parki Narodowe i Rezerwaty Przyrody; Tom 14: 3-84] podał informację o jednym stanowisku tego gatunku w rezerwacie przyrody Woronicza.
 
 
 
Wspomniane badania prowadzone we wschodniej Polsce pozwoliły również na określenie najbardziej efektywnej metody ochrony tych gatunków jaką jest reintrodukcja oraz zasilanie istniejących populacji osobnikami pochodzącymi z hodowli ex situ. Ustalono również jakie parametry czynników abiotycznych i biocenotycznych w siedliskach są najbardziej optymalne dla prawidłowego funkcjonowania populacji tych gatunków oraz wytypowano stanowiska, które ze względu na optymalne i stabilne warunki siedliskowe można nimi powtórnie zasiedlić.
 
Foto: Magdalena Pogorzelec